ای حسینه آغلیانلار
· آغلییون اؤز حالوزا
· ایندی شاه کربلا آغلیر سیزین احوالوزا
· رادمردان خدا اؤلمز همیشه زنده دیر
· سیز اؤلوبسوز ، باخمیون بو جار و بو جنجالوزا ...
· شمر بیر دفعه حسینی اؤلدوروب ،مین دفعه سیز اؤلدوره رسیز
· گر دوشه ایندی سیزین چنگالوزا
· خلقی شیطان توولایاندا، تولوسوز شیطانی سیز
. مات و حیران قالمیشام بو شیوه اعمالوزا
( معرفی دستگاه های ایرانی)(1) 1- سه گاه: دستگاه سه گاه از دستگاه های قدیمی ایران بوده و به دلیل مهارتی که آذری ها در اجرای این دستگاه دارند بعضی تصور می کنند که این دستگاه مخصوص ترک هاست هر چند این دستگاه در میان اها لی آذربایجان و قفقاز متداول است . سه گاه آوازی است بی نهایت غم انگیز و حزن آور، و مجموعه ای است از آه های ممتد وسوزان و ناله های غم انگیز وحزین. گوشه های دستگاه سه گاه حاکی از ناله های فراق و شکایت از جور معشوق است که برای بیان احساس غم و اندوه مناسب است ولی به امیدواری می گراید . سه گاه یکی از دستگاه های پرکاربرد در مداحی نیز هست به طوری که مادحین خواه ناخواه در اکثر مجالس از این دستگاه استفاده می کنند . میدان عمل و ابتکار مداح در دستگاه سه گاه بسیار گسترده و وسیع می باشد و کاربردهای مختلفی از آن مستفاد می گردد. . از این دستگاه بیشتر در خواندن اشعار حماسی که غم نهفته ای در ذات خود مکنون دارد استفاده می شود .گوشه مخالف که اوج بیان احساس عاشقانه و حزن آور است، در مداحی بسیار کاربرد دارد . من حیث المجموع دستگاه جامع و مانعی است که برای یک مداح دانستن و اجرای آن از ضروریات است و به مادحین و هنر جویان عزیز توصیه می شود حتما در فراگیری آن نهایت سعی و تلاش را مصروف دارند. از گوشه های این دستگاه می توان :به 1- درآمد 2- در آمد دوم و نوع دیگر 3- زابل 4- مویه 5- شکسته مویه6- حصار 7- مخالف 8- مغلوب 9- مثنوی مخالف 10 حدی و پهلوی اشاره کرد . البته برخی به گوشه های دیگری نیز اشاره نموده اند که می توان از زنگ شتر ، بسته نگار، حزین و ... نام برد . گوشه هایی که بیشتر در مداحی کاربرد دارد عبارت اند از 1- در آمد 2- زابل 3- مویه 4- مخالف. هنر جویان و مادحین گرامی می توانندبا مراجعه به محضر اساتید فن از طریق آموزش سینه به سینه در فراگیری این دستگاه و گوشه هایش بکوشند. 2.دستگاه همایون: همایون دستگاهی است با شکوه و آرام و در عین حال موثر و جذاب و دلربا و زیبا و موقر.همایون مجموعه ای است از احساسات لطیف عالی و روحانی که گاه شخص را متنبه می کند و گاه از سر کبر و غرور سخن می داند و گاه فریادی سخت از دل داغدار سر می کشد و با هر ناله ای اشک از دیده می فشاند ولی به زودی طرز کلام را عوض می کند وپند صبوری می دهد و سرشک از رخ مستمعین خود می شوید همایون چون دشتی ناله ای نمی کند بلکه چون تجربه دیدگان و زحمت کشیدگان تاب تحمل و شکیبایی دارد. دستگاه همایون به نغمه های غم انگیز همراه با غرور و وقار می تواند کاربرد فراوانی در مداحی داشته باشد. این دستگاه بیشتر در مرثیه خوانی و ذکر مصائب اهل بیت بروز و ظهور پیدا می کند که اگر با نغمه ها و الحان سوزناک همراه شود تإثیر گذاری فراوانی بر مخاطب خواهد داشت. البته خواندن دستگاه همایون اگر با عدم تسلط به گوشه ها همراه باشد و پیرامون مراحل ابتدایی دستگاه مانور داده می شود با نوعی یکنواختی مواجه خواهد شد كه لازمه آن فراگیری گوشه ها و تنوع بخشی در اجرا می باشد. گوشه های دستگاه همایون عبارتند از : 1- در آمد 2- چکاوک 3- لیلی و مجنون 4-شوشتری 5- طرز 6- نی داود 7- بیداد 8- بیات راجع 9- راز و نیاز 10- بختیاری و موا لف .البته برخی گوشه های دیگری را نیز جزء همایون دانسته اند که عبارتند از : 1- موالیان 2- ابوالچپ 3- راوندی 4- می گلی 5- دناسری و...... و اما گوشه هایی که در مداحی بیشتر کاربرد دارد عبارتند از1:- در آمد 2- چکاوک 3- بیداد 4- شوشتری 5- بیات راجع وفرود 3- آواز بیات اصفهان: برخی این آواز را از متعلقات دستگاه همایون می دانند اما برخی دیگر شخصیتی مستقل برای این آواز قائلند. اصفهان از آوازهای قدیمی موسیقی ایرانی به شمار می آید که گاه شوخ و خوشحال و گاه محزون و غمگین، ولی در کل جذاب و دلرباست. ازشنیدن اصفهان انسان زیاد محزون و متاثر نمی شود و در صورتی که شاد و خوشحال هم نمی گردد.پس حالت آواز اصفهان حالتی در بین غم و شادی است. این آواز همانطور که اشاره شد حالتی بین غم و شادی دارد و در مداحی کاربرد چندانی ندارد مگر برای اشعار پند و اندرز یا شروع برنامه که در ابتدا ابیاتی در این آواز به عنوان مقدمه می توان اجرا نمود اما نمی توان کل یک برنامه را با این آواز اداره کرد. گوشی های آواز اصفهان عبارتند از :1. درآمد 2. جامه دران 3-.بیات راجع، 4. سوز و گداز5-اوج6-. نغمه،7. گوشه ای در اصفهان، 8. بیات شیراز، 9. مثنوی، 10. ساقی نامه و صوفی نامه. اما طبق روال گذشته گوشه های 1. درآمد، 2. جامه داران، 3.بیات راجع، 4. نغمه، 5.ساقی نامه و صوفی نامه می توانند در مداحی بیشتر به چشم آیند. گرچه گوشه بیات راجع گوشه مهمان از آواز دشتی است اما در این آواز باید فرد قدرت و تسلط فرود به درآمد بعد از گوشه بیات راجع را داشته باشد. 4-دستگاه ماهور: دستگاه ماهور، دستگاهی با طمانینه و وقارکه خواننده در موقع سراییدن این نغمات در صورتی که شعر مناسبی بخواند،ابهت و شوکت مخصوصی به این آواز می دهد. در بین دستگاهها ماهور کمتر مورد توجه است و دستگاه شور و سه گاه بیشتر متداول ومرسوم است. زیرا علاقه مردم بیشتر به موسیقی غم انگیز و حزن آوراست. اما شدت علاقه مردم به موسیقی حزن آور آن را مورد پسند قرار نداده بود. به نظر قدمادردستگاه ماهور احساس شجاعت، شادی، امیدواری و پیشرفت در زندگی قابل بیان است. در مدا حی دستگاه ماهور جایگاه ویژه ای در محافل جشن و مولودی خوانی دارد. این دستگاه با توجه ذات بشاش و سرور آور خود مناسب برای مجالس ولادت ائمه می باشد. از گوشه های دستگاه ماهور می توان به 1. در آمد 2.گشایش 3. راد 4. حصار 5. فیلی 6. شکسته 7. دلکش 8. نیشابورک 9.نیریز 10.مرادخانی 11 طوسی 12. نصیر خانی 13 خاوران 14. نحیب عراق 15. راک هندی 16. صفیر راک 17. راک عبدالله 18. راک کشمیر 19. ساقی نامه و صوفی نامه 20. مثنوی و... برخی از قدما گوشه هایی مانند 1. خسروانی 2. کرشمه 3. اصفهانک 4. بسته نگار و... را نیز جز ء ماهور می دانند . این دستگاه به جزء چند گوشه که مخصوص خودش است ترکیبی از گوشه های سایر دستگاه ها و آوازها می باشد. اما از گوشه های کاربردی در مداحی می توان به 1. در آمد 2. داد 3. فیلی 4. شکسته 5. دلکش 6. عراق 7.راک اشاره کرد.
آهنگ موسیقی ( معرفی دستگاه های ایرانی2)
1. دستگاه شور:
دستگاه شور معمولترین دستگاه موسیقی ایرانی است که با ریشه ای بسیار قدیمی از مبنای
موسیقیهای محلی و نواحی ایران به شمار می آید .دستگاه شور جذبه و لطف خاصی دارد ،
بسیار شاعرانه و دلفریب است و از ملال و حزن درونی حکایت میکند .این مایه برای ابراز
احساسات درونی مانند عشق و محبت عاطفه و ترحم و امثالهم بسیار مناسب است.
این دستگاه نمونه کامل از احساسات و اخلاق ملی ما است که جلوهای از وارستگی
روح ایرانی را در معرض نمایش قرار میدهد. این دستگاه کاربردهای فراوانی در مداحی نیز دارد
و در کنار دستگاه سه گاه یکی از پر استفادهترین دستگاهها در مداحی به شمار میآید این
دستگاه با گستردگی و تنوع قابل توجه و گوناگونی ریتمهای مختلف ،میدان عمل خواننده را
وسیعتر میکند. این دستگاه ،دستگاه کاملی برای اداره کامل یک مجلس است و اگر مداح یا
هنر جو بتواند با تسلط گوشههای مختلف این دستگاه را به ترتیب و منظم به اجرا در آورد
علاوه بر اجرا و ارائه مطلوب داشتهها و اشعارش ،میتواند مانع از کسالت و خمودگی مستمع
شود و در همهی مراحل یک مجلس، شنونده و بیننده را در حالت سرزندگی و اشتیاق تا پایان
اجرای برنامه حفظ نماید. دستگاه شور بیشتر با توجه به ذات حزنآور و غمناک خویش ( البته نه
به اندازه دشتی)مناسب مصائب و مرثیه اهل بیت میباشد. و در مجالس جشن و مولودی خوانی
کاربرد آنچنانی ندارد از گوشههای دستگاه شور میتوان به 1ـ درآمد 2ـ کرشمه 3ـ درآمد نوع دیگر
4ـ رهاوی 5ـ اوج و شهناز 6ـ قرچه 7ـ رضوی و تحریر جواد خانی 8ـ بزرگ 9ـ دوبیتی 10ـ حسینی
11 زیرکش سلمک و حزین 12ـ گرایلی و 13ـ مثنوی اشاره كرد. برخی گوشههای دیگری نظیر نغمه،
ملانازی، قجر و عزال را نیز جزء دستگاه شور دانستهاند. اما از گوشههای پرکاربرد در مداحی
میتوان به 1ـ درآمد 2ـ شهناز3ـ قرچه 4ـ رضوی 5ـ حسینی و 6ـ مثنوی اشاره کرد. فراگیری این
دستگاه مانند دستگاه سهگاه از ضروریات مداحی است و به فراگیران عزیز توصیه میشود تلاش
ویژهای را در راه آموزش دستگاه شور مصروف دارند.
2. آواز ابوعطا
آواز ابوعطا یکی از نزدیکترین متعلقات دستگاه شور است ابوعطا آوازی است که بین اقشار مختلف
رواج و شیوع دارد این آواز دارای لطف و زیبایی خاصی است در عین حالی كه حالتش با شور
آن چنان متفاوت نیست اما دارای استقلال و شخصیت مجزایی میباشد و خوشایندی فراوانی
نزد اهل نظر دارد. این آواز در مداحی مانند شور کاربردگسترده ای دارد .گوشههای سوزناک و
حزن آور و غم انگیز ابوعطا مناسب اشعار مرثیه و مصائب دل سوز اهل بیت میباشد.
در کل آوازی است بزمی و سرشار از احساس و ذوق عالی که در صورت اجرای مطلوب اثرگذاری
فراوانی در روح و جان مستمع خواهد گذاشت.
از گوشههای آواز ابوعطا میتوان 1ـ درآمد 2ـ سیخی 3ـ رامکلی 4ـ خسروشیرین 5ـ گوری
6ـ حجاز و اوج آن 7ـ چهار پاره یا چهارباغ 8ـ یتیمک 9ـ لیلی و مجنون اشاره كرد. برخی ازقدما
گوشههایی مانند حزین ، بسته نگار، و غیره را نیز جزء آواز ابوعطا دانستهاند. اما از گوشههای پرکاربرد
در مداحی میتوان به 1ـ درآمد 2ـ گوری 3ـ حجاز و اوج آن 4ـ چهارپارده 5ـ یتیمك اشاره کرد.
3. آواز بیات ترک
اواز بیات ترک یکی دیگر از متعلقات دستگاه شور، که آوازی است یکنواخت و عامه پسند به طوری
که اگر خواننده نتواند تنوع لازم را دراجرای آن به نمایش بگذارد شنونده به زودی از شنیدن آن خسته
میشود. با وجود این اگر تغییر لازم دراجرای آن داده شود آن چنان بیحالت هم نیست و لطف
مخصوصی دارد .این آواز نمونه کامل موسیقی یکنوخت ایرانی است که از این حیث در میان سایر
آوازها نظیر و نمونهای ندارد. برخی خواستهاند با تغییر نام آن به بیات زند موجبات جدایی این آواز
از آذریها شوند در حالی که در چند ساله اخیر به جرأت میتوان ادعا کرد آواز بیات ترک با اذان
مرحوم مؤذن زاده اردبیلی شکوه و جلوهی دیگری یافته است و نشان از عمق ارتباط این آواز با
روحیات مردم ترک زبان دارد. این آواز همانطور که گفته شد حالتی یکنواخت و خسته کننده دارد
و در اجرای برنامه جای مانور زیادی ندارد اما شنیدن آن برای مستمع خالی از لطف نیست.
از گوشههای آواز بیات ترک میتوان به 1ـ درآمد 2ـ دوگاه 3ـ روح الارواح 4ـ جامهدران 5ـ فیلی
6ـ شکسته 7ـ قطار 8ـ شهابی 9ـ مهربانی 10ـ مثنوی اشاره کرد عدهای نیز گوشههایی مانند
گوشه دشتی، پرپرستو و... را به این آواز اضافه کردهاند .اما از گوشههای پرکاربرد در مداحی
میتوان به 1ـ درآمد 2ـ جامهدران 3ـ شکسته 4ـ سلمک و قرچه ( از گوشههای شور) و فرود
5ـ مثنوی اشاره کرد.
4. آواز دشتی
دشتی یکی از زیباترین متعلقات شور و آوازی است غم انگیز حزین و دردناک ولی در عین حال
لطیف و ظریف است این آواز در میان اهالی دشتهای خرم و نقاط خوش آب و هوا از دشتستان
فارس تا گیلکی گیلان و مازندران جایگاهی مخصوص دارد این آواز گرچه غم انگیز و محزون
است ولی سادگی و بی آلایشی و عدم تکلف ، لطف و زیبایی و رعنایی خاصی به آن داده است
و ذات غم انگیز آن شنونده را در اشک حسرت و ندامت غرق میکند. این آواز در مداحی نیز
جایگاه ویژهای دارد و کاملا مناسب و شایسته مراثی اشعار زبانحال است که به خصوص
در وقایع حادثه کربلا نمود بیشتری پیدا میکند. از گوشههای آواز دشتی میتوان به 1ـ درآمد،
2ـ اوج یا عشاق 3ـ گیلکی 4ـ بیدکانی 5ـ چوپانی 6ـ دشتستانی 7ـ غم انگیز 8ـ دیلمان
9ـ مثنوی اشاره نمود. البته برخی گوشههای به نامهای کوچهباغی، سارنگ و بیات کرد را
از متعلقات دشتی میدانند . در مداحی گوشههای 1ـ درآمد 2ـ عشاق 3ـ قرچه 4ـ دشتستانی
5 وـ غم انگیز بیشتر کاربرد دارد.
5. آواز افشاری:
افشاری آوازی است مغموم و دردناک که از داستان هجران و فراق سخن میراند این آواز در
حالت کلی برای نشان دادن حالاتی مانند نالههای جانسوز هجران و شکایت از بیوفایی یاران
و اظهار درد و اندوه درونی و ناامیدیها و ناکامیها و اظهار تأثر و تالم از رنجها و آلام زندگی
بسیار مناسب است این آواز در مداحیها کاربردهای متفاوتی دارد به طوری که در قسمتهای
ابتدایی حکایت از غم و اندوه دارد و جهت اشعار مراثی و مصائب اهل بیت مناسب میباشد
اما در اواسط دستگاه حالتی شورانگیز به خود میگیرد و مناسب اشعار حماسی و شجاعت
در میدان جنگ میباشد. در حالت کلی میتوان این آواز را جهت بیان حماسه یاران سیدالشهدا
و خود آن حضرت استفاده کرد و آن ظرفیت و وسعت عمل را دارد که بتواند در طول یک مجلس
کاربرد مفید داشته باشد از گوشههای این آواز میتوان به 1ـ درآمد 2ـ جامه دران 3ـ حصار 4ـ عراق
5ـ قرایی 6ـ سپهر 7ـ نحیب 8ـ حزین 9ـ رهاب 10ـ یتیمك 11ـ صدری و 12ـ مثنوی اشاره نمود.
اما گوشههای مفید در مداحی عبارتند از 1ـ درآمد 2ـ جامه دران 3ـ عراق 4ـ سپهر 5ـ یتیمك
6ـ مثنوی.(كه نمونه بارز آن اجرای استادمحمدرضا شجریان با شعراین دهان بستی دهانی
باز شد می باشد.
دستگاه نوا:
نوا یکی از دستگاههای هفتگانه موسیقی ایرانی است که برخی آن را جزء و متعلق به شور
میدانند اما برخی دیگر با رد نظریه فوق شخصیت جداگانهای به آن میبخشند. نوا دستگاهی
است با طمأنینه و با وقار و نصیحت آمیز که با آهنگی ملایم و متوسط که در موقع خستگی و فراغت ،
شنیدن آن بسیار مطلوب است و معمولا آن را آواز خواب میگویند . نوا ناصحی است صبور،
باتجربه، که با بیانی ماهرانه، نصایح دلپذیری را به مستمعین میدهد. اگر خواننده بتواند با انتخاب
اشعار مناسب که غالبا عرفانی و فلسفی است در ناحیه بم صدا، با اجرای پخته و گرم، نوا را ارائه
دهد تأثیر عجیبی در مستمع خواهد داشت. نوا حالت آرامش و سلامت نفس دارد و در عین نصیحت
به صبوری، از ناملایمات زندگی هم شکایت میکند . دستگاه نوا نهتنها در مداحی کاربرد آنچنانی
ندارد بلکه بین خوانندگان موسیقی نیز آن چنان جایگاهی نیافته است . کمتر خوانندهای به اجرای
نوا پرداخته است و آن قدر که سهگاه، شور، ابو عطا و... میان خوانندگان و مادحین معمول و معروف
است نوا آن چنان کاربرد ندارد. اما دانستن و اجرای آن گاهی واقات با شرایط فوق الذکر موجب
تنوع خواهد شد .فراگیری نوا به دلیل فراز و فرودهایی گاها پیچیده و اجرای مشکل و نیاز به
تسلط کامل خواننده به گوشه های آن و سایر دستگاهها آن چنان مورد تأکید نیست . اما یادگیری
این دستگاه پس از دستگاههای قبلی می تواند مفید فایده واقع گردد. از گوشههای نوا
میتوان به 1ـ درامد 2ـ گردانیه 3ـ نغمه4ـ بیات راجع 5ـ عشاق 6ـ .......... 7ـ خجسته
8ـ نیشابورک 9ـ حسینی 10ـ عراق 11ـ رهاب 12ـ نیریز 13ـ تخت طاقدیس14ـ شاه ختایی
اشاره کرد. برخی گوشههایی نظیر گَوِشت، عشیران و بوسلیک را نیز متعلق به نوا دانستهاند.
گوشههایی پر کاربرد نوا در مداحی عبارتند از 1ـ در آمد 2ـ نغمه 3ـ بیات راجع 4ـ .........
5ـ حسینی 6ـ عراق.
دستگاه راست پنجگاه:
این دستگاه از لحاظ شنیداری بسیار شبیه ماهور است و تنها اختلاف و تفاوت حالت ها مدگردی
آنها است .راست پنج گاه دستگاهی است بسیار قدیمی که مناسبت اسم آن احتمالا به زمان
ساسانیان میرسد راست پنج گاه حالت خاصی از خود ندارد و تنها بعضی گوشههای آن مخصوص
خود اوست که در جای دیگر نواخته نمیشود . چون درراست پنج گاه ، تغییر مقام به سایر
آوازها بسیار است هر قسمت آن حالت یکی از آوازها را نشان میدهد، به همین دلیل راست
پنجگاه از سایر آوازها کامل تر است زیرا دارای تمام حالات و صفات آوازهای دیگر نیز هست.
پس راست پنجگاه در حقیقت مقام خاصی نیست و راهی است برای تمرین تغییر مقام به
آوازهای دیگر. این دستگاه با شرایط گفته شده در دستگاه نوا کاربرد آن چنانی در مداحی ندارد
و یادگیری آن برای مادحین الزامی نیست از گوشههای این دستگاه میتوان به 1ـ در آمد 2ـ پروانه
3ـ نغمه 4ـ روح افزا 5ـ نیریز 6ـ پنجگاه سپهر7ـ عشاق 8ـ بیات عجم 9ـ نحیب حزین و فرود 10ـ طرز
11ـ لیلی و مجنون 12ـ راک هندی 13ـ راک عبدالله 14ـ راک کشمیر. برخی گوشههای
زنگ شتر، بال کبوتر، مبرقع و ماوراءالنهر را نیز جزء راست پنجگاه دانستهاند. گوشههای این دستگاه
برای استفاده در مداحی توصیه نمیشود.
دستگاه چهارگاه:
دستگاه چهارگاه از نظر علمی مهمترین دستگاه موسیقی ملی ایرانی به شمار میآید چهارگاه
نمونه کاملی از تمام حالات و صفات موسیقی ایرانی است ابتدای آن موقر و متین، مخالف آن
شکوه آمیز و مویه و منصوری آن حزن انگیز است. چهارگاه مناعت طبع و متانت را مجسم میکند .
چهارگاه از لحاظ ساختاری و گوشهها بسیار نزدیک به سه گاه است اما در برخی موارد تفاوتهای
محسوس بین این دو دستگاه وجود دارد چهارگاه، در مداحی کاربرد مخصوص و منحصر به فردی دارد.
این دستگاه مناسب اشعار حماسی و بیان رشادت و شجاعت های دلاور مردان دشت کربلا
میباشند. این دستگاه پر استفادهترین آواز بین تعزیه خوانها و شبیه خوانها میباشد.
گوشههای مخالف منصوری و رجز و حصار غرور خاصی در اجرا متبلور می سازد. لازم به ذکر است
این دستگاه در اشعار مراثی و مصائب اهل بیت به هیچ وجه کاربرد ندارد. مداح یا هنرجو با
انتخاب اشعار مناسب و با آمادگی بالای صدای خویش میتواند با اجرای مناسب این دستگاه
تحسین مستمعین را برانگیزد. ازگوشههای این دستگاه میتوان از 1ـ در آمد 2ـ زابل 3ـ حصار
4ـ مخالف 5ـ مخالف به مغلوب 6ـ منصوری 7ـ حدی و پهلوی 8ـ رجز و 9ـ مثنوی مخالف نام برد. برخی،
گوشههایی از قبیل کرشمه، نغمه، و بسته نگار را نیز جزء چهارگاه محسوب كردهاند. از گوشههای
پر کاربرد در مداحی میتوان به گوشههای 1ـ درآمد 2ـ حصار 3ـ مخالف 4ـ مغلوب 5ـ رجز 6ـ مثنوی اشاره کرد.
منابع و مآخذ:
1. نظری به موسیقی / خالقی، روحاله-تهران: انتشارات محور، 1378.
2-ردیف آوازهای ایرانی/لشكری ، منوچهر-تهران: انتشارات چنگ 1382
3-ردیف آوازی موسیقی سنتی ایران به روایت محمود كریمی/ مسعودیه ، محمدتقی- تهران:
موسسه فرهنگی –هنری ماهور1383
4. فصلنامه ماهور/ سال دوم، شماره 11، بهار 1380.
شگردها در مضمــون سازی
مضمون سازی در راستای ایجاد ارتباط بیشتر مستمع با مداح صورتـــــــ میگیرد و در این مسیــر ،هرجا که مداح هنرمند و مجلس سنج ،اقتضای مجلس را در همراهی بیشتر مخاطب خود بسنجد ،با با کاربرد یکی از تکنیک ها و شگردهائیکه در ذیل می آید ،از دایره شعر به طور موقتــــ -هرچند به میزان نقل یک یا دو واژه –خارج میشود تازمینه سازی مناسبــی برای اجرای شعر و القای بهترآن صورت پذیرد.
نمونه هائی از این شیوه هاو شگردهای مضمون سازی
-
سوال و جوابــــ::» میتوانید مستمع را در بعضی قسمت های شعر و یاروضه خوانی شریک کنید!مثلا بپرسید مردم آیا دختری که دلتنگ بابا هست رو با سر بریده پدر آرام میکنند؟؟ و ….
-
مکث برای ایجاد تاملـــ: اصلا عجله نکنید در شعر خوانی و غزل خوانی!در این نوع استاد انسانی نمونه کاملی از اینگونه تامل ها هستند.
-
توجه به تلمیح و نقل اشارتــــ موجود در شعر به طور متخلص ::» این مهم هم در تبیین شعر بسیار کار ساز هست و نوعی بسط شعر هست که گاهی استفاده از آن مداحی را زیبا تــر میکند!
-
سوال از مستمع و ارائه جواب توسط مداح:این مورد کاملا یک طرفست هرچند با مستمع حرف میزنید ،اما بدون تامل خودتون جواب سوال رو بیان میکنید…مثلا میپرسید بهترین شهر خدا ؟ ….و خودتون میفرمائید :کربلا
-
زمینه سای عاطفی::» این قسم یک هنر بی بدیل هست که در مداحی بیشترین تاثیر رو دارهـ …..مثال: قبل از ایراد روضه حضرت رقیه علیها سلام الله بگوئید :دختر بابائی ه و ……سپس ادامه بدید و روضه بخوانید…
-
زمینه سازی محتوائی::» مغز و اصل هدف مداحی ما تبیین قسمی از اهداف والای اهلبیت علیهم السلام هست و باید بهش توجه کرد…همان شعر و شور و شعور….و در این زمینه سازی میتوان به احیای امر ب معروف و نهی از منکر و اقامه نماز و زکاه و … اشاره کرد!!
-
تغییر لحن کلامـــ:» یکنواخت مداحی نکنید تا تنوع حاکم مستمع را دچار بی حوصلگی نکند!
-
تحریک و تشویق مستمع: این مهم بشما در تعالی مجلس کمک میکنه و یک ابزار حساب میشود!تحریک احساسی و تشویق و تشکر کردن و احترام به مستمع ضروریست!
-
استفاده از تغییراتـــ ذوقی و هموم پسند:» این مهم را باید با تجربه بدست آورد(بسیار شیرین هست)
-
ارائه جملات مکمل و زمینه ساز برای فهـــــم شعر::» در اشعاری با کیفیت و ادبیات بالا این مورد را رعالیت کردن ضروریست!!
-
استفاده از شعر دیگران برای جا انداختن شعر مورد نظر((شاهد مثال)
«فلک به مردم نادان دهد زمام مراد، تو اهل دانش وفضلی، همین گناهت بس».